Thuốc trị bệnh (đặc biệt là thuốc trừ nấm, vi khuẩn, côn trùng) hoàn toàn có thể bị kháng thuốc. Đây là vấn đề rất phổ biến trong nông nghiệp.
1. Kháng thuốc là gì?
Kháng thuốc là hiện tượng tác nhân gây bệnh (nấm, vi khuẩn, sâu) không còn bị tiêu diệt bởi thuốc như trước nữa, dù vẫn dùng đúng liều hay tăng liều.
Nguyên nhân chính:
- Dùng 1 loại thuốc lặp lại nhiều lần,
- Dùng liều thấp hơn khuyến cáo,
- Phun liên tục trong thời gian dài,
- Không luân phiên hoạt chất.
2. Ví dụ thực tế trên sầu riêng
- Nấm Phytophthora (xì mủ, thối rễ) có thể kháng các thuốc như Metalaxyl nếu lạm dụng
- Bệnh thán thư có thể kháng nhóm Strobilurin (Azoxystrobin…) nếu lạm dụng phun liên tục hàng tuần.
- Sâu cũng có thể kháng thuốc trừ sâu nếu phun hoài một loại.
3. Dấu hiệu nhận biết bị kháng thuốc
- Phun xong bệnh không giảm đôi khi còn có biểu hiện lây lan hơn trên một số cây,
- Phải tăng liều mới thấy hiệu quả (rất nguy hiểm vì về sau phải phun đúng liều tăng chứ không thể nào giảm liều về phòng được nữa, quá liều còn gây tác dụng phụ ngoài ý muốn).
- Bệnh tái lại nhanh dù mới xử lý.
4. Cách tránh kháng thuốc (rất quan trọng)
Bạn nên áp dụng nguyên tắc kỹ thuật:
Luân phiên hoạt chất
- Không dùng 1 hoạt chất liên tục
- Ví dụ: Đổi hàng tuần Gốc nội hấp ↔ Gốc tiếp xúc ↔ Gốc Sinh học
Phối hợp đúng cách
- Ví dụ: Thuốc Gốc nội hấp + Tiếp xúc (giảm sự kháng thuốc)
Dùng đúng liều
- Không giảm liều (dễ tạo sự kháng thuốc).
- Không lạm dụng tăng liều.
Phun đúng thời điểm
- Phun sớm khi bệnh mới chớm hay phòng ngừa vào đầu mùa bệnh → hiệu quả cao hơn.
Kết hợp canh tác
- Thoát nước tốt, giảm ẩm.
- Tỉa cành thông thoáng.
- Bón cân đối (đừng dư đạm).
5. Gợi ý thực tế cho vườn sầu riêng
Bạn đang làm sầu riêng thì nên:
- Luân phiên: Metalaxyl → Fosetyl-Al → Phosphite → Mancozeb.
- Kết hợp thêm vi sinh (Trichoderma) để giảm áp lực thuốc hóa học.
- Không phun 1 loại quá 2–3 lần liên tiếp.